Dit is een stelling die me al lange tijd fascineert.
De ontwikkelingen sinds de verkiezingsoverwinning van Trump in de VS op 5 november.
jl. brengt me ertoe dit artikel te schrijven. In Europa werd deze met argusogen door de grote meerderheid van de lidstaten, afgezien van Orban, Fico, Meloni en Wilders, ontvangen.
Wát betekent dit voor de toekomstige defensie van Europa en wordt het niet tijd over een gezamenlijke defensiepolitiek na te denken, en vooral stappen te ondernemen ?
Het apartheidsregime in Zuid-Afrika
Eind van de tachtiger, begin van de negentiger jaren van de vorige eeuw verkeerde het regime
in een toenemend isolement. Wereldwijd werd het land geboycot in verband met de apartheids-
politiek (=rassenscheiding), die door een overgroot deel van de landen werd afgekeurd.
Een minderheid van blanken domineerde het land, ten koste van de zwarte meerderheid.
Zowel in politiek als economisch (townships) opzicht.
De tegenstellingen tussen beiden verharden. Zwarte activisten betoogden steeds meer.
Economisch kwam het land ook steeds meer in een isolement. Denk aan de acties die in NL begonnen om Shell te boycotten om hun handel met Zuid-Afrika.
De situatie was bestuurlijk, economisch en politiek steeds minder houdbaar.
In een toespraak in januari 1990 voor het parlement kondigde toenmalig president Willem de Klerk het einde van de apartheid aan. Het verbod op de ANC (Afrikaans Nationaal Congres), de partij van de zwarten, werd afgeschaft. Het iconische moment was de vrijlating van Nelson Mandela, een maand later, uit de gevangenis.
Het leidde tot de eerste vrije verkiezingen in het land in 1994. Het ANC olv Mandela werd de grootste partij en nam deel aan de eenheidsregering. Sedert toen vormen zij al decennia de regering.
De val van de Muur
De SU verkeerde in de tachtiger jaren in een steeds groter wordende crisis.
De wapenwedloop met de VS, nodig om de status van een supermogendheid te kunnen waarmaken, was economisch steeds minder houdbaar.
Het ‘dubbel’ besluit om middellange afstandswapens in West-Europa te plaatsen, reden voor gigantische demonstraties in de regio, vormt ironisch gezien één van de redenen.
Ook de staat van de (plan-) economie was deplorabel. Administratief was er stagnatie.
Moreel evenzeer.
In deze atmosfeer kwam Gorbatsjov aan de macht (1985). In eerste instantie zette hij incrementele stappen om het land uit het slop te trekken.
Mensen kregen economisch meer vrijheid. Maar gaandeweg kreeg de ruimte die mensen kregen, het gevolg dat er nationalistische sentimenten de kop opstaken.
Gorbatsjov was niet meer in staat de ‘geest in de fles’ te krijgen en in 1991 stortte de Unie van Socialistische Sovjet Republieken in. Uitéindelijk heeft dit de weg ‘geplaveid’ naar het revanchisme wat Poetin’s beleid nú typeert.
Terug naar de jaren 80.
Ten gevolge van Gorbatsjovs beleid van glasnost (openheid) en perestrojka (hervorming) kregen
ook de voormalige Russische satelliet staten in Oost-Europa meer vrijheid. De druk op de grenzen nam toe. En de staten trokken zich terug uit het Warschaupakt.
De val van de Berlijnse Muur betekent hierin het keerpunt.
Iconisch was de persconferentie van Schabowski, op de avond van 9 november 1989.
Deze Oostduitse partijfunctionaris werd gevraagd wanneer “de Muur zou opengaan”.
Hij rommelde wat in zijn papieren en stamelde, na navraag bij een naast hem zittende beambte,
“sofort”.
Vervolgens kwam er een gigantische run van Oost-Duitsers op gang die in werkelijkheid wilden zien of het ongelooflijke ook écht waar was.
Wordt de Europese Unie óók een defensie-Unie ?
Na afloop van de WO II kwam de daaruit voorvloeiende verdeling van Oost- en West-Europa
in twee blokken. Zij kwamen in de resp. invloedsfeer van de SU en de VS terecht.
De in 1949 opgerichte NAVO nam de taak op zich het vrije Westen tegen de communistische agressie te verdedigen.
De voorloper van de EU, de EGKS, werd in 1950 opgericht.
Maar je kan zeggen dat Europa al bijna 80 jaar (althans het westelijke deel) onder nucleaire bescherming van de NAVO valt. Artikel 5 stelt dat de aanval op één lidstaat van de NAVO, als een aanval op álle wordt beschouwd.
Europa is een groot succes geworden. De aartsvijanden Duitsland en Frankrijk zijn voor altijd verzoend.
Grenzen zijn vervaagd.
Door de Unie is de economie énorm gegroeid en onlosmakelijk met elkaar verbonden. Jongeren studeren door de héle Unie. Werkenden eveneens.
Honger bestaat er niet meer. De landbouw is zo’n succes geworden dat het slachtoffer ervan is geworden.
Een Europees migratiebeleid is in wording. Op tal van andere terreinen (milieu, energie)
wordt intensief samengewerkt. Technologie moet niet alleen in onderzoek, maar ook in
financiering en scale-up op Europees niveau worden getild.
En dan de buitenlandse politiek/ defensie
Trump is herkozen.
Hij vindt dat de EU, de economische reus op lemen militaire voeten, méér aan defensie
moet besteden. En dreigt.
Poetin staat aan de grenzen van de EU.
China probeert de individuele landen tegen elkaar uit te spelen.
De politieke leiders van de EU zijn bij elkaar gekomen.
Ze draaien zich nog een keer om in hun comfortabele fauteuils. De tijd dringt.
Sense of urgency.
EU - access 